مهـــــــــــــــر وطــــــــــــــن

کنترل پشه ها

همه چيز درباره پشه ها:
1- پشه ها جزو خـانـواده حشـرات دوبــال به نام كوليسيده
CULICIDAE ميباشند. آنوفل ها، كولكس (پشه معمولي) و
آئدس ها از دسته هاي مهم پشه ها هستند.
2- بيش از 2800 گونه پشه در سراسر جهان وجود دارد.
3- سرعت بال زدن پشه ها 500 تا 600 بار در ثانيه ميباشد.
4- وزن يك پشه 2 تا 2.5 ميلي گرم است.
5- سرعت پرواز پشه ها 1.6 تا 2.4 كيلومتر در ساعت است.
6- بدن پشه ها از سه قسمت سر، سينه و شكم تشكيل يافته است. پشه ها 6 پاي بند بند دارند و يك خرطوم(نيش).
7- پشه ماده معمولا بزرگتر از پشه نر ميباشد. خرطوم پشه ماده طويل تر بوده و مناسب مكيدن خون است. شاخك هاي پشه نر پر پشت و پر مو بوده اما شاخك هاي پشه ماده نخ مانند و داراي چند موي اندك است. تصوير پشه نر:
8- طول عمر پشه نر در حدود يك هفته و پشه ماده 7 تا 100 روز ميباشد.
9- پشه ها جانوراني خونسرد ميباشند بنابراين پشه هاي ماده قادرند در فصول سرد سال به خواب زمستاني فرو روند. حتي تا 6 ماه.
10- شكارچيان طبيعي پشه ها شامل خفاشها، پرندگان، عنكبوت ها، سخت پوستان از جمله خرچنگها، ماهيها و سنجاقك ها ميباشند.
11- پشه هاي نر و ماده براي تامين انرژي پرواز از شهد گلها و گياهان تغذيه ميكنند.
12- پشه هاي نر هيچگاه از خون تغذيه نميكنند و نيش نمي زنند.
13- پشه هاي ماده به خون نياز دارند اما نه براي تامين انرژي. پشه هاي ماده براي توليد و نمو تخم هاي خود نياز به پروتئين موجود در خون دارد.
14- همه گونه هاي پشه انسان را نمي گزند، برخي از پشه هاي ماده، پستانداران، برخي پرندگان، برخي اسب ها، برخي لاك پشتها و يا حتي قورباغه ها را به انسان ترجيح ميدهند.
15- خرطوم و نيش پشه ماده از دو كانال مجزا تشكيل يافته، يك مجراي بزاقي و ك مجرا براي مكيدن خون.
16- علت اينكه نيش پشه درد ندارد اين است كه نيش پشه بسيار دندانه دار بوده و با سوزن آمپول كه سطحي هموار دارد متفاوت است. دندانه دار بودن نيش پشه سبب ميگردد تا تعداد نقاط تماس آن با پوست بدن به حداقل رسيده و اعصاب حسي كمتري تحريك گردند.
17- پشه ماده هنگام مكيدن خون از طريق بزاق خود يك ماده ضد انعقاد كننده خون ترشح مي كند تا خون حين مكيدن لخته نگردد.
18- پروتئين بزاق پشه موجب تحريك سيستم ايمني بدن ميگردد. خارش، تورم و قرمزي محل گزش به همين خاطر پديد مي آيد.
19- پشه ماده در هر بار گزش 5 ميكرو ليتر خون مي مكد. (يك ميكرو ليتر معادل يك ميليونم ليتر است)
20- پشه ماده در هر بار گزش بيش از 2 برابر وزن خود خون مي مكد. چنانچه گيرنده هاي شكم پشه ماده غير فعال گردند، پشه آنقدر خون مي مكد تا عملا منفجر شود.
21- پشه ماده از طريق حسگرهاي بويايي، حس بينايي و گيرنده هاي گرمايي هدف خود را شناسايي ميكند.
22- گيرنده هاي گرمايي پشه پرتوهاي مادون قرمز ساطع شده از اجسام گرم را حس ميكنند.
23- در حدود 100 تركيب فرار از بازدم و 400 تركيب شيميايي از پوست انسان متصاعد ميشود كه پشه ها قادر به شناسايي آنها هستند.
24- مهمترين اين مواد دي اكسيد كربن بازدم و اسيد لاكتيك عرق ميباشند. بنابراين پس از فعاليت بدني كه توليد اين مواد افزايش مي يابند شناسايي شما براي پشه ها آسانتر ميگردد. مصرف غذاهاي غني از پتاسيم (مثل موز) و نمك نيز توليد اسيد لاكتيك را افزايش ميدهد. اسيد اوريك، فنول و آمونياك نيز در رده هاي بعدي قرار دارند.
25- هنگامي كه شما از حركت باز مي ايستيد (هنگام خواب) غلظت دي اكسيد كربن در اطراف شما افزايش مي يابد و پشه ها آسانتر شما را رديابي خواهند كرد.
26- رطوبت، رنگ و تحرك در شما نيز در جلب پشه ها تاثير گذار است. پشه ها به رنگ آبي علاقه مند ميباشند. پوشيدن لباسهاي تيره و مشكي با جذب بيشتر نور و انرژي گرمايي، پشه ها را بيشتر به سوي شما جلب ميكند، برعكس لباسهاي روشن. هنگامي كه شما حركت ميكنيد پشه ها مطمئن مي گردند شما زنده هستيد بنابراين جذب شما ميشوند. هر قدر كه لباس تن شما با پس زمينه شما كنتراست بيشتري داشته باشد شناسايي شما توسط پشه ها آسانتر است.
27- برخي شامپوها، صابونهاي معطر، عطر و اودكلن بوي طبيعي بدن شما را پوشانده و برخي آن را تشديد ميكند. (مثل رايحه ميوه اي و عطر گلها)
28- پشه ماده قادر است از فاصله 30 متري بوي شما را حس كند.
29- پشه ها تنها از فاصله 10 متري قادرند شما را ببينند اما باز هم نميتوانند ميان شما و يك بشكه 220 ليتري و يا يك كنده درخت تمايز قائل شوند. از فاصله 3 متري گيرنده هاي بسيار حساس گرمايي كه روي شاخك ها واقع هستند دست بكار ميشوند تا خون را در سطح پوست شناسايي كنند. هنگامي كه رطوبت محيط بالا باشد دامنه عملكرد اين گيرنده ها تا 3 برابر حد معمول افزايش مي يابد.
30- ريسك گزيدگي توسط پشه در مردان بيشتر از زنان، در بزرگسالان بيشتر از خردسالان و در افراد چاق و تنومند بيشتر از افراد لاغر ميباشد. (البته اگر تنها عامل دي اكسيد كربن را به حساب آوريم)
31- افرادي كه گروه خوني شان O است بيشتر گزيده ميشوند.
32- فعاليت پشه ها در دماي 26 درجه سانتي گراد به حداكثر خود رسيده و پشه ها در دماي پايين تر از 10 درجه سانتي گراد غير فعال ميگردند.
33- پشه ها در آب و هوا و مناطق گرمسير در تمام طول سال فعال ميباشند. همچنين جمعيت پشه ها در طول مناطق ساحلي بيش از نقاط ديگر است.
34- سالانه 3-2 ميليون نفر در سراسر جهان توسط گزش پشه ها جان خود را از دست ميدهند. پشه ها ناقلين بيماريهاي مالاريا (توسط پشه آنوفل)، تب زرد، تب هموراژيك دنگ، ورم مغزي (آنسفاليت) وتب نيل غربي ميباشند.
35- ويروس HIV عامل بيماري ايدز نميتواند توسط پشه ها انتقال يابد. چرا كه اين ويروس در بدن پشه ها مانند غذا هضم ميگردد. همچنين ويروس HIV در گزش پشه به مقداري نيست كه قادر باشد HIV را سرايت دهد. براي انتقال ويروس HIV از يك فرد آلوده به يك فرد سالم به 10 ميليون پشه ماده نياز است كه همزمان فرد آلوده را نيش زده و متعاقب آن فرد سالم را نيش بزنند.
36- تمام پشه ها به آب نياز دارند تا چرخه زندگي آنها تكميل گردد.
37- چرخه زندگي پشه ها داراي دگرديسي كامل بوده و شامل چهار مرحله: تخم ، لارو، شفيره و پشه بالغ ميباشد .اين چرخه ظرف 20 تا30 روز كامل ميگردد.
38- پشه هاي ماده درهر بار تخم گذاري 100 تا 400 تخم مي گذارند.و يك پشه ماده قادر است پيش از آنكه بميرد 1000 تا 3000 تخم بگذارد.
39- پشه ماده در چند مرحله تخمريزي فقط يكبار با پشه نر جفت گيري ميكند. يعني پس اينكه يك بار تخم گذاري كرد ديگر نياز ندارد با پشه نر جفت گيري كند و تنها به يك وعده خون ديگر نياز دارد تا مجددا تخم گذاري كند. پشه ماده هر 3 روز در ميان ميتواند تخمريزي كند.
40- تخمهاي پشه ماده ابتدا سفيد رنگ بوده اما پس از 24 ساعت رنگشان به قهوه اي تيره و سياه متمايل ميگردد. پشه ماده تخم خود را معمولا روي سطح آب راكد ميگذارد. اما ممكن است روي گل و لاي و يا هر چيزي كه در مسير آب باشد تخمريزي كند. اندازه هر تخم 0.5 ميلي متر است.
41- تخم ها 3-2 روز طول ميكشد تا به لارو تبديل گردند. لارو پشه از طريق يك مجراي ريز كه به سطح آب مي آيد تنفس ميكند. لاروها از جلبكها، ميكروارگانيزمها و ذرات ارگانيك موجود در آب تغذيه ميكنند. در برخي از گونه هاي پشه، لاروها از يكديگر نيز تغذيه ميكنند. لاروها قادرند آب آلوده راكاملا فيلتر و تصفيه كنند. لاروها چهار مرتبه پوست اندازي ميكنند تا به شفيره تبديل گردند. لاروها يك تا دو سانتي متر طول دارند.
42- لاروها پس از گذشت يك تا دو هفته به شفيره تبديل ميشوند. شفيره پشه تغذيه ندارد اما تحرك داشته و توسط دو مجراي شاخ مانند بنام سيفون تنفس ميكند.
43- لارو و شفيره پشه كاملا آبزي هستند اما پشه بالغ در خشكي زندگي ميكند.
44- شفيره پس از 3 روز به پشه كامل مبدل ميشود.پشه بالغ پس از خارج شدن از پيله صبر ميكند تا بدن وبالهايش كاملا خشك گردد تا بتواند پرواز كند.
45- پشه هاي ماده و نر پس از 5-3 روز جفت گيري ميكنند. پشه نر پس از جفت گيري مدت زيادي زنده نمي ماند.
46- پشه ها در طي روز در محل هاي خنك، تاريك، مرطوب و محفوظ به استراحت مي پردازند. به ويژه در ميان پوشش گياهي. و در عصر و غروب آفتاب براي تغذيه خارج ميشوند.
47- هر مكان و يا شيئي كه آب را در خود نگه دارد و باعث تجمع آب گردد، محل مناسبي براي تخمريزي پشه هاست. محل هاي تخمريزي پشه ها ميتواند: جوي آب، گلدانها، زير گلدانيها، حفره درختان، سيني زير كولر، جعبه كارتن، كف شور و چاهك ها، فلاش تانك توالت، سيفون گلويي زير دستشويي، قوطي كنسرو، بشكه، حوضچه، استخر، گودالها، باتلاق ها، آب انبارها، تايرهاي مستعمل، ناودان ها و غيره باشد.

روشهاي كنترل پشه ها:
1- حذف و يا كاهش محل هاي توليد مثل و تخمريزي.
2- استفاده از شكارچيان طبيعي پشه ها.
3- نابود كردن پشه ها در مرحله لارو و يا بلوغ.
براي نابود ساختن لارو پشه ها ميتوان از حشره كشهاي ويژه استفاده كرد.ريختن روغن در محل تخمريزي روي سطح آب لاروها را ميكشد چراكه ديگر لاروها قادر به تنفس نمي باشند.استفاده از ماهي ها در حوضچه ها نيز بسيار موثر است.ساير اقدامات:
1- آب گلدانها را يك روز در ميان عوض كنيد. اجازه ندهيد در زير گلدانيها آب جمع شود.
2- هر شيئي كه بيرون از منزل شما قابليت نگه داشتن آب را داراست، جمع آوري كنيد مثل: كارتن ها، بطريها، جعبه، قوطي كنسرو، تايرهاي مستعمل و غيره. نشتي هاي شيرهاي آب را شناسايي كرده وآن ها را تعمير كنيد. ظرف غذاي حيوانات خانگي را نيز هر روز عوض كنيد.
3- گودالهاي زمين و حفره هاي درختان را با خاك و يا ملات پر كنيد.
4- شيروانيها را وارسي كنيد و از مسدود نبودن آنها اطمينان حاصل كنيد.
5- هر جايي كه آب جمع ميشود و راكد ميماند را حذف و يا تميز كنيد.
6- روي قايق، سطل، بشكه ها، مخازن آب، تشتها را كاملا بپوشانيد و يا آنها را وارونه قرار دهيد.
7- آب استخر را يا كاملا تخليه كنيد و يا آب آن را با استفاده از كلر و تصفيه كننده ها كاملا تميز نگه داريد .
8- حوضچه ها را از ماهي پر كنيد تا لارو پشه ها را بخورند.
9- نصب توري بر روي پنجره ها و درها بسيار موثر است.
10- از پوشيدن لباسهاي تيره و آبي رنگ خودداري كنيد.
11- هنگام خروج از منزل پيراهن آستين بلند و شلوار بلند بپوشيد.
12- درون چاهك وكف شور ها روغن بريزيد.
13- كاشتن گلهاي هميشه بهار وشمعداني در باغچه خانه در دور كردن پشه ها موثر است.
14- چمن ها را كوتاه نگه داشته و علف هاي هرز را بچينيد. بوته ها و شاخ وبرگ هاي اضافي گياهان اطراف منزلتان را هرس كنيد.
15- ماليدن مخلوط روغن زيتون و وانيل ويا روغن اوكاليپتوس و يا نعناع به عنوان يك دفع كننده طبيعي پشه ها عمل خواهد كرد.
نكته:نسيم ملايم باعث ميشود پشه ها نتوانند رد دي اكسيد كربن بازدم شما را بگيرند بنابراين روشن كردن كولر ويا پنكه احتمال گزش پشه ها را بسيار كاهش ميدهد.

انواع وسايل كنترل پشه ها:
1 -اسپري هاي حشره كش: تركيب اصلي آنها PYRETHOID ها ميباشد كه باعث كشته شدن حشرات ميشود. هنگام استفاده از آنها رعايت اين نكات توصيه ميگردد:
* قبل از اسپري كردن آنها را خوب تكان دهيد.
* پيش از استفاده از آنها كودكان، حيوانات خانگي به خصوص ماهيها، افراد مسن و بيمار و بخصوص زن باردار را از محل دور كنيد.
* روي ظروف آشپزخانه، آب و مواد غذايي را كاملا بپوشانيد و مستقيما روي آنها اسپري نكنيد.
* پس از اسپري كردن اتاق را ترك كنيد و پس از 10 دقيقه بازگرديد.
* چنانچه دست و هر جاي ديگر بدنتان با مواد حشره كش آلوده شد فورا آن را با آب و صابون بشوييد.
* پس از اسپري كردن دستهاي خود را با آب و صابون بشوييد.
* هرگز نزديك شعله آتش، مواد اشتعال زا، سطوح داغ، لوازم الكتريكي و پريز برق اسپري نكنيد.
* حشره كش ها را دور از دسترس كودكان و حيوانات خانگي خود قرار دهيد.
* حشره كشها را در محل خنك، خشك و دور از نور خورشيد نگه داري كنيد. هرگز آنها را در مجاورت منابع حرارتي، داروها و مواد غذايي نگه داري نكنيد.
* قوطي حشره كش ها را سوراخ نكرده و يا در آتش نياندازيد.
* هنگام اسپري كردن سيگار نكشيد واز خوردن وآشاميدن مواد غذايي خودداري كنيد.
* حشره كشها را در مكانهاي با تهويه نامناسب بكار نبريد.
نكته:حشره كش ها نيز غيراز نابود كردن پشه و يا مگس، موجب كشته شدن ديگر حشرات نافع نيز ميگردند.
نكته:حشره كشها سمي و سرطانزا هستند بنابراين تصور نكنيد استنشاق آنها آسيبي به شما نمي رساند.
2- سيستم هاي تبخير كننده الكتريكي: تركيب اصلي بكار رفته در آنها همان PYRETHROID ميباشد. با حرارت دادن قرص، ژل و محلول حاوي حشره كش، تركيبات كشنده و دفع كننده حشرات به تدريج در فضا منتشر ميشود. در 3 نوع قرص (مثل ويپ)، محلول وژل موجود ميباشند. كشنده و دفع كننده حشرات ميباشند. نوع قرصي شكل آن براي 10-8 ساعت موثر است-نوع محلول و ژل آن براي 45 روز (روزي 10- 8 ساعت) موثر ميباشند. هنگام استفاده از آنها رعايت نكات زير توصيه ميگردد:
* آنها را نزديك محل خواب ومواد اشتعال زا قرار ندهيد.
* هنگامي كه از آنها استفاده مي كنيد پنجره (داراي توري) را اندكي باز نگه داريد.
* با دستان مرطوب به آنها دست نزنيد.
3- حشره كشهاي برقي: اين حشره كشها از لامپهاي فلورسنت كه از خود پرتوهاي فرابنفش ساطع ميكنند، حشرات را به سوي خود مي كشانند. حشرات اين نور را با نور خورشيد و يا ماه اشتباه ميگيرند. حشرات هنگام شب از نور ماه براي جهت يابي استفاده ميكنند. همچنين پشه ها تصور ميكنند نور از سطح آب منعكس ميشود. پشه ها از اشعه فرابنفش بازتاب يافته از سطح آب براي شناسايي محل تخمريزي استفاده ميكنند. اين حشره كشها داراي ترانسفورماتوري (ترانس) هستند كه ولتاژ برق را تا 2 هزار ولت افزايش ميدهد. هنگامي كه حشرات جذب اشعه فرابنفش اين حشره كشها ميشوند به شبكه فلزي برخورد ميكنند كه باعث كامل شدن مدار الكتريكي گرديده و جريان الكتريسيته با ولتاژ بالا از ميان بدن حشره عبور ميكند و باعث منفجر شدن آن ميشود. اما متاسفانه اين دستگاه ها به غير از پشه ها ساير حشرات نافع نظير پروانه ها، بيدها و كفش دوزكها را نيز نابود ميكنند و تنها 20 درصد حشرات كشته شده را پشه ها تشكيل ميدهند. همچنين ذرات متلاشي شده حشرات كه حاوي باكتري ها نيز ميباشند با منفجر شدن حشرات به فضاي اطراف پراكنده شده و ايجاد آلودگي ميكنند.
4- دستگاه هاي فراصوتي: اين دستگاه ها با توليد اصوات با فركانسهاي بالا و يا تقليد صداي بال سنجاقك ها پشه ها را دور مي كنند. اما در عمل بسيار بي تاثير ميباشند.
5- پشه بند ها: به ويژه وقتي به ماده اي بنام PERMETHRIN آغشته ميگردند بسيار موثرند. اين ماده موجب كشته شدن پشه ها ميشود.
6- مواد دوركننده حشرات: ماده اي بنام DEET يكي از موثر ترين مواد دفع كننده حشرات است كه بصورت اسپري، لوسيون و كرم موجود است. اين ماده حس بويايي حشرات را مختل ميكند.PERMETHRIN نيز بسيار موثر است اما نبايد ان را روي پوست ماليد بلكه روي لباس و يا پشه بند اسپري ميگردد. اين مواد را براي كودكان زير 6 ماه استفاده نكنيد. مواد دفع كننده حشرات را تنها در خارج از منزل بكار بريد و هنگام بازگشت به خانه آن را كاملا با آب وصابون از روي پوست بدنتان پاك كنيد. همچنين دور كننده ها نبايستي روي زخم باز ويا خراشيدگي پوست استعمال گردند.
7-شمع هاي حاوي سنبل هندي(CITRONELLA) نيز در دور كردن حشرات موثر است.
8- تله هاي جذب كننده پشه ها: اين دستگا هها با پراكندن دي اكسيد كربن (كه از سوختن گاز پروپان حاصل ميشود)، تركيبات شيميايي جاذب پشه مثل فرومون اوكتنول(OCTENOL) كه يك جاذب غير سمي است، گرما و يا نور باعث جلب و به دام انداختن پشه ها ميگردند. كه ميتواند موثر باشد اما گرانقيمت ميباشند.
مراقبت هاي محل گزش:
1- محل گزش را با آب و صابون بشوييد.
2- از خمير جوش شيرين و آب روي محل گزش بماليد.
3- گذاشتن يخ، ماليدن كرمهاي كالامين و هيدروكورتيزون التهاب و تورم را كاهش ميدهد.
4- مصرف قرصهاي ايبوپروفن و ناپروكسن نيز التهاب را كاهش ميدهد .